Ruh sağlığınız için destek almaya karar verdiğinizde karşınıza çıkan ilk soru çoğu zaman şudur: psikolog mu psikiyatrist mi? İki meslek de ruh sağlığı alanında çalışır; ancak eğitimleri, yetkileri ve kullandıkları araçlar birbirinden farklıdır. Bu yazıda iki mesleğin ne yaptığını, hangi durumda önce kime başvurmanın daha pratik olduğunu ve ikisinin nasıl birlikte çalıştığını anlaşılır bir dille ele alıyoruz.
Psikiyatrist kimdir, ne yapar?
Psikiyatrist, altı yıllık tıp fakültesini bitirdikten sonra psikiyatri alanında uzmanlık eğitimi almış bir hekimdir. Yani psikiyatrist her şeyden önce bir tıp doktorudur. Bu durum ona iki önemli yetki verir: tıbbi tanı koymak ve gerektiğinde ilaç tedavisi düzenlemek.
Psikiyatrist, yaşadığınız sıkıntının tıbbi ve biyolojik boyutunu değerlendirir. Uyku ve iştahın belirgin biçimde bozulduğu, günlük işlevlerin ciddi ölçüde aksadığı ya da tabloya başka bir sağlık sorununun eşlik edebileceği durumlarda bu değerlendirme özellikle önemlidir. Bazı psikiyatristler ek eğitimlerle psikoterapi de uygular; ancak yoğun poliklinik koşullarında görüşmeler çoğunlukla tanı, izlem ve tedavi düzenlemesine odaklanır. İlk psikiyatri görüşmesi genellikle ayrıntılı bir öykü almayla başlar: yakınmalarınız, ne zamandır sürdükleri, uyku ve iştah durumunuz, geçirilmiş hastalıklar ve kullandığınız ilaçlar konuşulur. Görüşmenin sonunda hekim size değerlendirmesini açıklar ve gerekiyorsa bir tedavi planı önerir.
Psikolog ve klinik psikolog kimdir, ne yapar?
Psikolog, dört yıllık psikoloji lisans eğitimini tamamlamış kişidir. Klinik psikolog ise bu lisansın üzerine klinik psikoloji alanında yüksek lisans yapmış, süpervizyon altında klinik uygulama deneyimi kazanmış ruh sağlığı uzmanıdır. Temel çalışma araçları psikoterapi ve psikolojik değerlendirmedir: düzenli seanslarla düşünce, duygu ve davranış örüntüleri üzerinde çalışılır; gerektiğinde zeka, dikkat ve kişilik testleri gibi ölçme araçları kullanılır.
Psikologlar tıp hekimi olmadıkları için ilaç yazamaz; ilaç düzenlemesi psikiyatri hekiminin alanıdır. Psikoloğun katkısı, sorunun ardındaki örüntüleri birlikte anlamak ve bunlarla baş etmenin yollarını yapılandırılmış bir süreç içinde çalışmaktır. Kaygı, ilişki sorunları, yas, özgüven ve stresle baş etme gibi pek çok alanda psikoterapinin işe yaradığını gösteren geniş bir araştırma birikimi vardır.
Temel farklar bir bakışta
- Eğitim: Psikiyatrist tıp fakültesi ve psikiyatri uzmanlığı; klinik psikolog psikoloji lisansı ve klinik psikoloji yüksek lisansı tamamlar.
- İlaç: Reçete yazma yetkisi yalnızca hekimlerde, yani psikiyatristtedir.
- Tanı: Tıbbi tanı psikiyatristin alanıdır; psikolog görüşme ve testlerle psikolojik değerlendirme yapar.
- Temel araç: Psikiyatristin temel aracı tıbbi tedavi ve izlem, psikoloğun temel aracı psikoterapidir.
Hangi durumda önce kime gitmek daha pratik?
Önce psikiyatriste başvurmak mantıklı olabilir
Belirtiler günlük yaşamı ağır biçimde etkiliyorsa; örneğin yataktan çıkmak, işe gitmek gibi temel işlevler uzun süredir aksıyorsa, uyku ve iştah belirgin biçimde bozulduysa ya da gerçeği değerlendirmede güçlük yaşanıyorsa önce tıbbi bir değerlendirme yararlı olur. Kendinize zarar verme düşünceleri varsa beklemeyin: bu düşünceler yoğunlaşırsa 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Önce psikologa başvurmak mantıklı olabilir
İlişki ve iletişim sorunları, kaygı ve panik yaşantıları, yas, iş stresi, özgüven sorunları ya da çocuğunuzla ilgili uyum ve davranış konuları gibi durumlarda doğrudan psikoterapiyle başlamak yaygın ve uygun bir yoldur. Örneğin üzüntü ile depresyon arasındaki farkı değerlendirmek ve terapi sürecini planlamak klinik psikoloğun çalışma alanına girer.
Emin değilseniz kendinizi zorlamayın: iki kapıdan hangisini çalarsanız çalın, görüşme sonunda size doğru adres için yönlendirme yapılır.
İki meslek sık sık birlikte çalışır
Psikolog ve psikiyatrist rakip değil, birbirini tamamlayan iki meslektir. En sık senaryo şudur: Danışan bir yandan psikiyatristin düzenlediği tedaviyi sürdürür, diğer yandan klinik psikologla haftalık terapi seanslarına devam eder. Araştırmalar, orta ve ağır düzey sıkıntılarda ilaç ile psikoterapinin birlikte yürütülmesinin pek çok kişide tek başına uygulanan yöntemlerden daha iyi sonuç verebildiğini gösteriyor. İyi işleyen bir süreçte iki uzman, danışanın bilgisi dahilinde iletişim kurar ve tedaviyi birlikte izler. Örneğin ilaç, yoğun belirtileri hafifleterek kişinin terapide çalışabilecek gücü toparlamasına yardımcı olurken; terapi, sorunu besleyen düşünce ve ilişki örüntülerini ele alır. Biri diğerinin eksiğini kapatır.
“Yanlış kapıya mı gittim?” endişesi
Birçok kişi ilk randevusunu aldıktan sonra “Acaba yanlış uzmana mı gidiyorum?” diye kaygılanır. Bu endişe anlaşılır, ama pratikte yanlış kapı diye bir şey yoktur. Her iki meslek de kendi sınırlarını bilir: Psikolog, tıbbi değerlendirme gerektiğini düşündüğünde sizi psikiyatriste yönlendirir; psikiyatrist de psikoterapiden yarar göreceğinizi öngördüğünde terapi önerir. İlk görüşme her durumda bir kayıp değil, sorunun haritasını çıkaran bir başlangıçtır. Üstelik ilk görüşmede anlattıklarınız boşa gitmez; yönlendirildiğiniz uzman, sizin onayınızla bu değerlendirmeden yararlanabilir. Önemli olan hangi kapıdan girdiğiniz değil, destek aramaya başlamış olmanızdır.
Sık Sorulan Sorular
Psikolog ilaç yazabilir mi?
Hayır. Türkiye’de reçete yazma yetkisi yalnızca tıp hekimlerine aittir. İlaç düzenlemesi psikiyatri hekiminin alanıdır; gerektiğinde psikolog, psikiyatristle iş birliği yaparak süreci birlikte yürütür.
Psikiyatriste gitmek durumumun çok ağır olduğu anlamına mı gelir?
Hayır. Psikiyatriste başvurmak yalnızca tıbbi bir değerlendirme yaptırmak demektir; uyku sorunundan sınav kaygısına kadar her düzeyde konuyla psikiyatriste gidilebilir. Ağırlık derecesini görüşme belirler, kapının kendisi değil.
Aynı anda hem psikiyatriste hem psikologa gidilebilir mi?
Evet, üstelik bu oldukça yaygın bir uygulamadır. İlaç tedavisi ve psikoterapi birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman birbirini destekleyen iki ayaktır. İki uzmanın birbirinden haberdar olması süreci kolaylaştırır.
Terapiye başlamak için önce psikiyatrist onayı gerekir mi?
Hayır, psikoterapiye başlamak için bir hekim onayı ya da sevk gerekmez. Klinik psikolog ilk görüşmelerde durumu değerlendirir; tıbbi bir değerlendirmenin de yararlı olacağını düşünürse bunu sizinle açıkça konuşur.
Klinik Psikolog Gözde Göktaş, Başakşehir’deki ofisinde ve online olarak yetişkin, çocuk-ergen ve çiftlerle çalışmaktadır. Hangi tür destekten yarar görebileceğinizden emin değilseniz çalışma alanları sayfasına göz atabilir, sorularınız için iletişim sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.